Milan Stašević

Što više istorije imamo iza sebe, utoliko je složeniji i bogatiji ambijent u kome živimo i kome nastaje i živi naša umetnost. Taj ambijent je sačinjen od nebrojno mnogo slojeva u kojima su sačuvani minuli ljudski životi, sazdani od straha i nade, sumnje i vere, ljubavi koja pokreće i mržnje koja uništava. Ali ti minuli životi nisu nam dati u čistom, neposrednom obliku, nego posretstvom tragova koje su ostavili za sobom: znakova i simbola. Mi živimo u ambijentu koji je velikim delom simboličkog karaktera. Zato naša umetnost ne može a da ne vodi dijalog sa svojim simboličkim ambijentom. Takav dijalog je osnovna pretpostavka umetnosti Milana Staševića.

.

Među retoričkim oblicima likovnog jezika kojima Stašević vodi svoj dijalog sa nepreglednim simboličkim nasleđem, najvažniji su citat i palimpsest. Citati u njegovim radovima po pravilu učestvuju u složenom postupku rekontekstualizacije: neki istorijski simbol se preuzima kao takav, sa tradiranim značenjima, ali se smeštanjem u novu vizuelnu konstelaciju ta značenja istovremeno prisvajaju i menjaju, postajući deo umetnikovog sveta i njegovih smisaonih mogućnosti. Palimsestni pristup je obrnut: u oživljeni segment nekog davno prošlog vremena, umetnik unosi, kao novi sloj, znakove i simbole svog vremena (ili nekog drugog vremena, različitog od onog koje je uzeto kao „podloga“).

.

Postupkom citiranja mnogo toga se može reći, i moguće je obogatiti sopstveni horizont – ali citat je isuviše invazivan, on obesnažuje samostalnu vrednost prošlosti i stavlja akcenat na nas, današnje. Citatom se ne može do početka. Palimpsestom može, jer on dopušta i raslojavanje.

.

Stašević podržava ovaj put ka početku i čisto likovnim sredstvima: koloritom u kome dominiraju tople nijanse okera, redukovanjem figura na njihovu osnovnu formu, što ih približava znakovima nekog imaginarnog pisma konačno i ukupnim izrazom, koji sugeriše poziciju naivne svesti i njenog viđenja stvarnosti. Svedeni, očišćeni od svega slučajnog, a ipak u živom kretanju, oblici te stvarnosti kao da još uvek pamte davno prošle svetove u čijim magijskim ritualima su učestvovali.

.

U približavanju početku, slikar je u prednosti nad njegovim tumačenjem. Prvo, jer simbol može da upotrebi kao takav, nezavisno od bilo kog naknadnog analitičkog čitanja njegovog smisla, i drugo, jer početak može da shvati kao novi početak, a put ka njemu kao povratak. Ova dva istaknuta izraza spadaju u red najvažnijih oznaka koje možemo da upotrebimo kada govorimo o delima Milana Staševića. Ta dela nas vode u područja i vremena koja su nam već odnekud poznata i prisna, uveravajući nas u to da će i naše živote i tragove koje ostavljamo za sobom, neki budući ljudi moći da osete kao sopstveno, napola zaboravljeno poreklo, i da će svoj novi početak možda postići tako što će se vratiti – nama. Jer stvaranje je uvek ponovno stvaranje, re-kreiranje; jer se ne počinje ab ovo, nego uvek u nekom ljudskom svetu već ispunjenom oblicima koji nose smisao.

.

Umetnost nam obelodanjuje te oblike, čineći njihov smisao delom našeg sveta.

.

Septembar 2016.

Saša Radojčić